Çocuklarda plevral sıvı drenajı, akciğerleri çevreleyen plevra zarları arasında normalden fazla biriken sıvının, tıbbi gereklilik halinde iğne, kateter veya göğüs tüpü aracılığıyla boşaltılması işlemidir. Plevral sıvı birikimi; zatürre, ampiyem, travma, kalp hastalıkları, lenfatik sistem bozuklukları ve bazı sistemik hastalıklarla ilişkili olarak gelişebilir. Biriken sıvının miktarı ve özellikleri, çocuğun solunum fonksiyonlarını ve genel sağlık durumunu farklı derecelerde etkileyebilir.
Akciğerlerin dış yüzeyini kaplayan visseral plevra ile göğüs duvarının iç yüzeyini örten parietal plevra arasında normal koşullarda az miktarda sıvı bulunur. Bu sıvı, solunum sırasında akciğerlerin göğüs duvarına karşı rahat hareket etmesine yardımcı olur. Plevral boşlukta normalden fazla sıvı birikmesine plevral efüzyon adı verilir. Sıvı miktarının artması, akciğerin genişlemesini kısıtlayabilir ve özellikle çocuklarda hızlı nefes alma, göğüs ağrısı veya solunum güçlüğüne neden olabilir.
Ancak plevral sıvı saptanan her çocukta drenaj yapılması gerekmez. Küçük miktardaki ve solunum fonksiyonlarını etkilemeyen bazı sıvı birikimleri, altta yatan hastalığın tedavisiyle gerileyebilir. Buna karşılık fazla miktarda sıvı birikmesi, solunum sıkıntısı gelişmesi, plevral boşlukta irin bulunması veya tanısal amaçla sıvı örneği alınmasının gerekli görülmesi durumunda girişimsel yöntemler değerlendirilebilir.
Plevral sıvı drenajında kullanılan başlıca yöntemler torasentez, plevral kateter yerleştirilmesi ve göğüs tüpüyle drenajdır. Yöntem seçimi sıvının miktarına, yerleşimine, içeriğine, altta yatan hastalığa ve çocuğun klinik durumuna göre belirlenir. Bazı hastalarda tek seferlik sıvı boşaltılması yeterli olabilirken enfekte, tekrarlayan veya sürekli drenaj gerektiren sıvı birikimlerinde daha uzun süreli kateter veya göğüs tüpü kullanılması gerekebilir.
Özel Adana Ortadoğu Hastanesi Çocuk Cerrahisi Bölümü ile ilişkili torasik cerrahi konuları arasında yer alan plevral sıvı drenajında, çocuk cerrahisi uzmanının değerlendirmesi özellikle girişimsel tedavi gerekliliği, uygun drenaj yöntemi ve işlem sonrası takip açısından önem taşır. Çocuğun durumuna göre çocuk sağlığı ve hastalıkları, çocuk enfeksiyon hastalıkları, radyoloji, anesteziyoloji ve diğer ilgili uzmanlık alanlarının birlikte değerlendirmesi gerekebilir.
İçindekiler
- Çocuklarda Plevral Sıvı Drenajı Nedir?
- Çocuklarda Plevral Sıvı Neden Birikir?
- Çocuklarda Plevral Sıvı Birikiminin Türleri Nelerdir?
- Çocuklarda Plevral Sıvı Birikimi Belirtileri Nelerdir?
- Çocuklarda Plevral Sıvı Birikimi Nasıl Teşhis Edilir?
- Çocuklarda Plevral Sıvı Drenajı Hangi Durumlarda Gerekir?
- Çocuklarda Plevral Sıvı Drenajı Yöntemleri Nelerdir?
- Çocuklarda Plevral Sıvı Drenajı Nasıl Yapılır?
- Çocuklarda Göğüs Tüpü ile Plevral Sıvı Drenajı
- Çocuklarda Plevral Sıvı Drenajı Öncesi Hazırlık
- Çocuklarda Plevral Sıvı Drenajının Riskleri Nelerdir?
- Çocuklarda Plevral Sıvı Drenajı Sonrası İyileşme Süreci
- Çocuklarda Plevral Sıvı Tekrar Birikir mi?
- Çocuklarda Plevral Sıvı Drenajı Sonrası Evde Bakım
- Çocuklarda Plevral Sıvı Birikimi Hangi Durumlarda Acildir?
- Sıkça Sorulan Sorular
Çocuklarda Plevral Sıvı Drenajı Nedir?
Plevral sıvı drenajı, akciğer zarları arasında bulunan plevral boşlukta biriken sıvının dışarı alınmasını sağlayan tıbbi işlemlerin genel adıdır.
İşlemin amacı, sıvının özelliklerine ve hastalığın nedenine göre değişebilir. Bazı çocuklarda solunum güçlüğüne neden olan sıvının boşaltılması hedeflenirken bazı çocuklarda tanı koyabilmek için sıvı örneği alınması gerekebilir.
Plevral boşlukta biriken sıvının enfekte olması, kan içermesi veya lenfatik sistem kaynaklı olması gibi durumlarda uygulanacak tedavi birbirinden farklıdır.
Plevral Boşluk Nedir?
Plevral boşluk, akciğer yüzeyini kaplayan visseral plevra ile göğüs duvarının iç yüzeyini örten parietal plevra arasında bulunan potansiyel boşluktur.
Bu alanda normalde az miktarda kayganlaştırıcı sıvı bulunur.
Solunum sırasında akciğerlerin hareketini kolaylaştıran bu sıvının üretimi ve emilimi arasında bir denge vardır. Bu dengenin bozulması veya plevral boşluğa farklı kaynaklardan sıvı geçmesi, plevral efüzyona neden olabilir.
Plevral Efüzyon Nedir?
Plevral efüzyon, plevral boşlukta normalden fazla sıvı birikmesidir.
Bu sıvı berrak, iltihaplı, kanlı veya lenfatik içerikli olabilir. Sıvının niteliği altta yatan hastalığa göre değişir.
Plevral efüzyon tek başına belirli bir hastalığın adı değildir. Farklı hastalıkların sonucunda gelişebilen klinik bir bulgudur.
Plevral Sıvı Drenajının Amacı Nedir?
Plevral sıvı drenajı tanısal veya tedavi edici amaçlarla uygulanabilir.
Tanısal drenajda sıvı örneği alınarak birikimin nedeni araştırılır.
Tedavi edici drenajda ise sıvının boşaltılmasıyla akciğerin genişlemesine yardımcı olunması, solunum sıkıntısının azaltılması veya enfekte sıvının uzaklaştırılması amaçlanır.
Bazı durumlarda aynı işlem hem tanısal hem de tedavi edici işlev görebilir.
Plevral Sıvı Drenajı Bir Ameliyat mıdır?
Plevral sıvı drenajı her zaman açık veya kapalı göğüs ameliyatı anlamına gelmez.
Torasentez, iğne veya ince kateter aracılığıyla yapılan girişimsel bir işlemdir. Göğüs tüpü yerleştirilmesi de cerrahi veya görüntüleme rehberliğinde gerçekleştirilebilen girişimsel bir uygulamadır.
Ancak bazı karmaşık plevral hastalıklarda video yardımlı torakoskopik cerrahi (VATS) gibi ameliyat yöntemleri gerekebilir.
Çocuklarda Plevral Sıvı Neden Birikir?
Çocuklarda plevral sıvı birikiminin nedenleri yaşa, eşlik eden hastalıklara ve klinik bulgulara göre değişir.
En sık karşılaşılan nedenler arasında zatürreye bağlı parapnömonik efüzyonlar yer alır. Bunun dışında travma, kalp hastalıkları, lenfatik sistem bozuklukları ve bazı sistemik hastalıklar da plevral sıvı birikimine neden olabilir.
Zatürreye Bağlı Plevral Sıvı Birikimi
Zatürre, akciğer dokusunun enfeksiyonudur.
Bazı çocuklarda zatürre sırasında gelişen iltihabi yanıt plevraya ulaşabilir ve akciğer zarları arasında sıvı birikmesine neden olabilir.
Bu durum parapnömonik efüzyon olarak adlandırılır.
Parapnömonik efüzyonlar küçük ve komplike olmayan özellikte olabileceği gibi enfekte, bölmeli veya irinli koleksiyonlar şeklinde de gelişebilir.
Ampiyeme Bağlı Sıvı Birikimi
Ampiyem, plevral boşlukta irin birikmesidir.
Genellikle bakteriyel zatürre sonrasında gelişen ciddi bir enfeksiyon komplikasyonudur.
Ampiyemde sıvı yoğunlaşabilir, fibrin yapılar oluşabilir ve plevral boşlukta birbirinden ayrılmış sıvı cepleri meydana gelebilir.
Bu nedenle bazı ampiyem olgularında yalnızca antibiyotik tedavisi yeterli olmayabilir ve drenaj gerekebilir.
Kalp Hastalıkları
Bazı doğumsal veya sonradan gelişen kalp hastalıkları, vücudun sıvı dengesini etkileyerek plevral boşlukta sıvı birikmesine neden olabilir.
Kalp yetmezliğiyle ilişkili sıvı birikimlerinde öncelikle altta yatan kalp hastalığının değerlendirilmesi ve tedavisi önemlidir.
Drenaj gerekliliği sıvının miktarına ve solunum üzerindeki etkisine göre belirlenir.
Göğüs Travmaları
Göğüs bölgesine alınan darbeler veya yaralanmalar sonucunda plevral boşlukta kan birikebilir.
Bu durum hemotoraks olarak adlandırılır.
Kan birikiminin miktarı ve çocuğun dolaşım durumu, drenaj veya diğer girişimlerin gerekliliğini belirler.
Şilotoraks
Şilotoraks, lenfatik sistemden kaynaklanan şilöz sıvının plevral boşlukta birikmesidir.
Doğumsal lenfatik anomaliler, bazı cerrahi girişimler veya torasik kanalın etkilenmesiyle gelişebilir.
Şilotoraks tedavisinde sıvı drenajı, beslenme düzenlemeleri ve altta yatan nedene yönelik tedaviler kullanılabilir.
Bazı dirençli durumlarda ek girişimsel veya cerrahi yöntemler gerekebilir.
Böbrek ve Karaciğer Hastalıkları
Bazı böbrek ve karaciğer hastalıkları vücudun sıvı ve protein dengesini etkileyebilir.
Bu durum plevral boşlukta sıvı birikimine katkıda bulunabilir.
Tedavide öncelikle altta yatan hastalığın kontrol altına alınması hedeflenir.
Tümörler ve Diğer Hastalıklar
Çocuklarda daha nadir olmakla birlikte bazı tümörler, lenfatik sistem hastalıkları ve iltihabi durumlar plevral sıvı birikimine neden olabilir.
Bu hastalarda sıvının özellikleri, eşlik eden klinik bulgular ve görüntüleme sonuçları birlikte değerlendirilir.
Çocuklarda Plevral Sıvı Birikiminin Türleri Nelerdir?
Plevral sıvı birikimleri sıvının oluşum mekanizmasına ve içeriğine göre farklı gruplara ayrılabilir.
Bu ayrım, altta yatan hastalığın belirlenmesi ve tedavi yönteminin seçilmesi açısından önemlidir.
Transüdatif Plevral Sıvı
Transüdatif sıvı, genellikle damar içi basınç dengesi veya kandaki protein düzeyleriyle ilişkili değişiklikler sonucunda oluşur.
Bazı kalp, böbrek ve karaciğer hastalıklarında görülebilir.
Bu tür sıvı birikimlerinde altta yatan sistemik hastalığın tedavisi ön plandadır.
Eksüdatif Plevral Sıvı
Eksüdatif sıvı, plevral yüzeylerdeki iltihaplanma veya damar geçirgenliğindeki artış gibi mekanizmalarla oluşabilir.
Enfeksiyonlar, bazı iltihabi hastalıklar ve tümörler eksüdatif plevral sıvıyla ilişkili olabilir.
Sıvının eksüdatif veya transüdatif özellikte olup olmadığı, uygun durumlarda laboratuvar incelemeleriyle değerlendirilir.
Parapnömonik Efüzyon
Parapnömonik efüzyon, zatürreyle ilişkili plevral sıvı birikimidir.
Komplike olmayan ve komplike parapnömonik efüzyon olarak farklı klinik gruplarda değerlendirilebilir.
Komplike olmayan küçük efüzyonlarda antibiyotik ve takip yeterli olabilirken komplike efüzyonlarda drenaj gerekebilir.
Ampiyem
Ampiyem, plevral boşlukta irin bulunmasıdır.
Enfekte sıvının boşaltılması, antibiyotik tedavisiyle birlikte hastalığın kontrol altına alınmasında önemli rol oynayabilir.
Hemotoraks
Hemotoraks, plevral boşlukta kan birikmesidir.
Genellikle travmayla ilişkili olmakla birlikte bazı girişimler veya farklı tıbbi nedenlerle de gelişebilir.
Hemotoraks tedavisinde çocuğun dolaşım durumu, kanama miktarı ve devam eden kanama bulguları önemlidir.
Şilotoraks
Şilotoraks, lenfatik sistem kaynaklı şilöz sıvının plevral boşlukta birikmesidir.
Tanıda plevral sıvının biyokimyasal özellikleri ve klinik durum birlikte değerlendirilir.
Şilotoraks tedavisi diğer plevral sıvı türlerinden farklı yaklaşımlar gerektirebilir.
Çocuklarda Plevral Sıvı Birikimi Belirtileri Nelerdir?
Plevral sıvı birikiminin belirtileri sıvının miktarına, birikme hızına ve altta yatan hastalığa göre değişir.
Küçük miktardaki sıvı birikimleri belirti vermeyebilir. Daha büyük koleksiyonlarda ise solunumla ilişkili yakınmalar belirginleşebilir.
Hızlı Nefes Alıp Verme
Plevral sıvının akciğerin genişlemesini kısıtlaması, çocuğun normalden hızlı nefes almasına neden olabilir.
Solunum sayısı çocuğun yaşına göre değerlendirilmelidir.
Nefes Darlığı
Fazla miktarda plevral sıvı, akciğerin yeterince genişlemesini engelleyebilir.
Bu durumda çocuk nefes almakta zorlanabilir veya fiziksel aktivite sırasında çabuk yorulabilir.
İstirahatte belirgin nefes darlığı acil değerlendirme gerektirir.
Göğüs Ağrısı
Özellikle plevranın iltihaplandığı durumlarda göğüs ağrısı görülebilir.
Ağrı derin nefes alma, öksürme veya hareketle artabilir.
Öksürük
Plevral sıvı birikimine öksürük eşlik edebilir.
Öksürük çoğu zaman altta yatan zatürre veya başka bir akciğer hastalığıyla ilişkili olabilir.
Ateş
Enfeksiyona bağlı plevral sıvı birikimlerinde ateş görülebilir.
Ancak plevral sıvı birikiminin her türünde ateş bulunmaz.
Halsizlik ve İştahsızlık
Çocuklarda enfeksiyon veya solunum güçlüğü nedeniyle halsizlik, iştahsızlık ve günlük aktivitelerde azalma görülebilir.
Bebeklerde emmede azalma ve huzursuzluk dikkat çekebilir.
Karın Ağrısı
Özellikle akciğerin alt bölgelerini etkileyen enfeksiyonlarda karın ağrısı görülebilir.
Bu nedenle ateş ve hızlı solunumla birlikte ortaya çıkan karın ağrısında göğüs kaynaklı hastalıklar da değerlendirilmelidir.
Çocuklarda Plevral Sıvı Birikimi Nasıl Teşhis Edilir?
Tanıda fizik muayene, görüntüleme yöntemleri ve gerektiğinde laboratuvar incelemeleri kullanılır.
Amaç sıvının varlığını, miktarını, yerleşimini ve olası nedenini belirlemektir.
Fizik Muayene
Fizik muayenede çocuğun solunum sayısı, oksijenlenmesi, kalp atım hızı ve genel durumu değerlendirilir.
Sıvı bulunan bölgede solunum sesleri azalmış olabilir.
Ancak fizik muayene tek başına sıvının miktarını ve özelliklerini kesin olarak göstermez.
Akciğer Grafisi
Akciğer grafisi, plevral sıvı birikiminin değerlendirilmesinde kullanılan başlangıç yöntemlerinden biridir.
Grafide sıvının bulunduğu bölgede opasite, kostofrenik açının kapanması veya geniş sıvı koleksiyonlarında akciğerin yer değiştirmesi gibi bulgular görülebilir.
Toraks Ultrasonografisi
Toraks ultrasonografisi, çocuklarda plevral sıvının değerlendirilmesinde önemli bir görüntüleme yöntemidir.
Ultrasonografiyle sıvının miktarı, dağılımı, septasyon varlığı ve iç yapısı incelenebilir.
Ayrıca girişim yapılması gerektiğinde uygun drenaj alanının belirlenmesine yardımcı olabilir.
Radyasyon içermemesi çocuk hastalarda önemli bir özelliktir.
Bilgisayarlı Tomografi
Toraks BT, her plevral sıvı birikiminde rutin olarak gerekli değildir.
Karmaşık anatomik durumlar, eşlik eden akciğer komplikasyonları veya tanısal belirsizlik bulunan hastalarda kullanılabilir.
Çocuklarda BT gerekliliği radyasyon maruziyeti dikkate alınarak değerlendirilir.
Kan Testleri
Tam kan sayımı, CRP ve diğer laboratuvar incelemeleri enfeksiyon veya altta yatan sistemik hastalıklar hakkında bilgi sağlayabilir.
Ancak kan testleri tek başına plevral sıvının türünü kesinleştirmez.
Plevral Sıvı Analizi
Gerekli durumlarda plevral sıvıdan örnek alınarak laboratuvar incelemesi yapılabilir.
Sıvının görünümü, protein, LDH, glukoz, pH ve hücre özellikleri uygun klinik durumlarda değerlendirilebilir.
Enfeksiyon şüphesinde Gram boyama ve kültür gibi mikrobiyolojik incelemeler kullanılabilir.
Şilotoraks düşünülen hastalarda trigliserit ve diğer uygun testler değerlendirilebilir.
Test seçimi altta yatan hastalık şüphesine göre belirlenir.
Çocuklarda Plevral Sıvı Drenajı Hangi Durumlarda Gerekir?
Plevral sıvı drenajı kararı yalnızca sıvının varlığına göre verilmez.
Sıvının miktarı, özellikleri, çocuğun solunum durumu ve altta yatan hastalık birlikte değerlendirilir.
Solunum Güçlüğüne Neden Olan Sıvı Birikimi
Plevral boşlukta fazla miktarda sıvı bulunması akciğerin genişlemesini engelleyebilir.
Bu durumda oksijenlenme bozulabilir ve solunum sıkıntısı gelişebilir.
Sıvının boşaltılması solunum fonksiyonlarının düzelmesine katkı sağlayabilir.
Büyük Plevral Efüzyonlar
Geniş sıvı birikimlerinde drenaj gerekliliği değerlendirilir.
Ancak yalnızca görüntülemede sıvının büyük görünmesi değil, çocuğun klinik durumu ve sıvının nedeni de dikkate alınır.
Ampiyem ve Enfekte Plevral Sıvı
Plevral boşlukta irin bulunması veya komplike enfekte koleksiyon gelişmesi durumunda drenaj gerekebilir.
Antibiyotik tedavisiyle birlikte enfekte sıvının boşaltılması hastalığın kontrolünde önem taşıyabilir.
Tanısal Amaçla Sıvı Örneği Alınması
Plevral sıvının nedeninin belirlenemediği bazı durumlarda tanısal torasentez yapılabilir.
Alınan örnek laboratuvar incelemesine gönderilerek enfeksiyon, şilotoraks veya diğer hastalıklar açısından değerlendirilebilir.
Hemotoraks
Travma sonrası plevral boşlukta kan birikmesi durumunda drenaj gerekebilir.
Tedavi kararı kanama miktarına, çocuğun dolaşım durumuna ve eşlik eden yaralanmalara göre belirlenir.
Şilotoraks
Şilotoraksta sıvının miktarına ve solunum üzerindeki etkisine göre drenaj değerlendirilebilir.
Bununla birlikte şilotoraks tedavisi yalnızca sıvının boşaltılmasından ibaret değildir. Beslenme ve altta yatan lenfatik soruna yönelik tedaviler de önemlidir.
Küçük Plevral Sıvı Birikimlerinde Drenaj Gerekir mi?
Her küçük plevral sıvı birikiminde drenaj yapılmaz.
Özellikle komplike olmayan ve solunum sıkıntısına neden olmayan küçük parapnömonik efüzyonlarda antibiyotik tedavisi ve takip yeterli olabilir.
Drenaj gerekliliği çocuğun klinik özelliklerine göre belirlenir.
Çocuklarda Plevral Sıvı Drenajı Yöntemleri Nelerdir?
Plevral sıvı drenajında farklı girişimsel yöntemler kullanılabilir.
Yöntem seçimi sıvının türüne, miktarına, tekrarlama olasılığına ve sürekli drenaj gerekip gerekmediğine bağlıdır.
Torasentez
Torasentez, plevral boşluğa iğne veya ince kateter aracılığıyla ulaşılarak sıvı örneği alınması ya da sıvının boşaltılması işlemidir.
Tanısal veya tedavi edici amaçlarla yapılabilir.
Bazı hastalarda tek seferlik torasentez yeterli olabilirken sürekli sıvı birikimi veya enfekte koleksiyonlarda farklı drenaj yöntemleri gerekebilir.
Plevral Kateter
Plevral kateter, plevral boşlukta biriken sıvının kontrollü biçimde boşaltılması amacıyla kullanılan ince bir drenaj aracıdır.
Kateterin özellikleri ve kalış süresi çocuğun klinik durumuna göre değişir.
Göğüs Tüpü
Göğüs tüpü, plevral boşlukta biriken sıvı veya havanın drenajını sağlayan bir sistemdir.
Özellikle büyük sıvı birikimleri, ampiyem, hemotoraks ve bazı diğer durumlarda kullanılabilir.
Göğüs tüpü uygun drenaj sistemine bağlanarak sıvının miktarı ve özellikleri takip edilir.
Görüntüleme Eşliğinde Drenaj
Bazı sıvı birikimleri küçük, bölmeli veya anatomik açıdan ulaşılması zor bölgelerde bulunabilir.
Bu durumlarda ultrasonografi veya uygun diğer görüntüleme yöntemleri eşliğinde drenaj planlanabilir.
Görüntüleme rehberliği, uygun giriş yerinin belirlenmesine yardımcı olur.
Torakoskopik Cerrahi
Bazı karmaşık plevral hastalıklarda yalnızca iğne veya göğüs tüpüyle drenaj yeterli olmayabilir.
Özellikle uygun tedaviye rağmen boşaltılamayan enfekte ve bölmeli koleksiyonlarda VATS değerlendirilebilir.
Torakoskopik cerrahi, standart drenaj yöntemlerinden farklı olarak ameliyathane koşullarında gerçekleştirilen cerrahi bir yaklaşımdır.
Çocuklarda Plevral Sıvı Drenajı Nasıl Yapılır?
Plevral sıvı drenajının uygulanışı seçilen yönteme göre değişir.
İşlem öncesinde çocuğun klinik durumu, görüntüleme bulguları ve girişimin amacı değerlendirilir.
Drenaj Öncesi Sıvının Yeri Nasıl Belirlenir?
Sıvının bulunduğu bölge görüntüleme yöntemleriyle değerlendirilir.
Ultrasonografi, sıvının derinliğini, miktarını ve uygun giriş alanını belirlemeye yardımcı olabilir.
Özellikle bölmeli veya sınırlı sıvı koleksiyonlarında görüntüleme rehberliği önemlidir.
Torasentez İşlemi Nasıl Uygulanır?
Torasentez sırasında çocuk, klinik durumuna uygun bir pozisyona alınır.
Girişim yapılacak bölge antiseptik yöntemlerle hazırlanır.
Uygun ağrı kontrolü ve gerektiğinde sedasyon sağlandıktan sonra plevral boşluğa iğne veya kateter aracılığıyla ulaşılır.
Sıvı örneği alınabilir veya klinik gerekliliğe göre belirli miktarda sıvı boşaltılabilir.
İşlem sırasında çocuğun solunumu ve genel durumu takip edilir.
Göğüs Tüpü Nasıl Yerleştirilir?
Göğüs tüpü yerleştirilmesinde giriş alanı, sıvının yerleşimine ve anatomik özelliklerine göre belirlenir.
Uygun anestezi ve ağrı kontrolü altında göğüs duvarından plevral boşluğa erişim sağlanır.
Tüp yerleştirildikten sonra drenaj sistemine bağlanır ve uygun şekilde sabitlenir.
İşlem sonrasında tüpün işlevi, sıvı drenajı ve çocuğun solunum durumu takip edilir.
İşlem Sırasında Çocuk Uyutulur mu?
Anestezi yaklaşımı çocuğun yaşına, işlemin türüne ve klinik durumuna göre belirlenir.
Bazı girişimlerde lokal anestezi ve uygun sedasyon kullanılabilirken bazı durumlarda genel anestezi gerekebilir.
Anestezi kararı çocuğun güvenliği ve işlemin özellikleri dikkate alınarak verilir.
Drenaj İşlemi Ne Kadar Sürer?
İşlem süresi kullanılan yönteme, sıvının yerleşimine ve girişimin teknik özelliklerine göre değişir.
Tek seferlik torasentez ile göğüs tüpü yerleştirilmesi aynı süreyi gerektirmez.
Ayrıca işlem öncesi hazırlık, anestezi ve işlem sonrası takip süreleri de farklılık gösterebilir.
Plevral Sıvı Bir Anda Tamamen Boşaltılır mı?
Plevral sıvının boşaltılma hızı ve miktarı çocuğun klinik durumuna göre kontrol edilir.
Özellikle büyük ve uzun süredir mevcut olan sıvı birikimlerinde hızlı boşaltmaya bağlı komplikasyon riski değerlendirilir.
Bu nedenle drenaj işlemi uygun klinik takip altında gerçekleştirilir.
Çocuklarda Göğüs Tüpü ile Plevral Sıvı Drenajı
Göğüs tüpü, plevral boşlukta bulunan sıvının sürekli veya belirli bir süre boyunca dışarı alınmasını sağlayan drenaj sistemidir.
Çocuklarda göğüs tüpü kullanımı, altta yatan hastalığın tedavisiyle birlikte planlanır.
Göğüs Tüpünün Görevi Nedir?
Göğüs tüpü plevral boşlukta biriken sıvının dışarı alınmasını sağlar.
Bu işlem akciğerin genişlemesine yardımcı olabilir ve sıvının miktarının takip edilmesine olanak tanır.
Enfekte sıvı birikimlerinde drenaj, antibiyotik tedavisini destekleyen önemli bir uygulamadır.
Göğüs Tüpü Kaç Gün Kalır?
Göğüs tüpünün kalış süresi sıvının miktarına, günlük drenaj miktarına, akciğerin genişleme durumuna ve altta yatan hastalığa göre değişir.
Her çocuk için geçerli sabit bir süre bulunmaz.
Göğüs Tüpü Varken Çocuk Hareket Edebilir mi?
Çocuğun klinik durumu ve drenaj sisteminin güvenliği uygun olduğunda kontrollü hareket etmesi mümkün olabilir.
Ancak tüpün çekilmesini, kıvrılmasını veya drenaj sisteminin bozulmasını önlemek gerekir.
Hareket ve mobilizasyon konusunda sağlık ekibinin önerileri dikkate alınmalıdır.
Göğüs Tüpü Varken Ağrı Olur mu?
Göğüs tüpünün giriş bölgesinde ağrı veya hassasiyet görülebilir.
Uygun ağrı kontrolü, çocuğun rahat nefes alabilmesi ve hareket edebilmesi açısından önemlidir.
Göğüs Tüpü Tıkanabilir mi?
Yoğun içerikli sıvı, fibrin veya pıhtı gibi materyaller bazı durumlarda tüpün drenajını zorlaştırabilir.
Drenaj miktarında beklenmeyen azalma veya tüp işlevinde sorun düşünülmesi durumunda sağlık ekibi tarafından değerlendirme yapılır.
Ailelerin tüpü kendi başına açmaya veya yıkamaya çalışmaması gerekir.
Göğüs Tüpü Nasıl Çıkarılır?
Göğüs tüpünün çıkarılmasına, drenajın durumu ve çocuğun klinik bulguları değerlendirilerek karar verilir.
Tüp uygun koşullarda çıkarılır ve giriş bölgesi gerekli şekilde kapatılır.
Çıkarma işlemi sırasında ağrı kontrolü ve çocuğun rahatlatılması önemlidir.
Göğüs Tüpü Çıkarıldıktan Sonra Tekrar Sıvı Birikir mi?
Tekrarlama olasılığı altta yatan hastalığa bağlıdır.
Enfeksiyonun kontrol altına alındığı ve sıvı oluşumunun gerilediği durumlarda yeniden drenaj gerekmeyebilir.
Ancak bazı hastalıklarda sıvı birikimi devam edebilir veya tekrarlayabilir.
Çocuklarda Plevral Sıvı Drenajı Öncesi Hazırlık
Plevral sıvı drenajı öncesinde işlemin gerekliliği, uygulanacak yöntem ve çocuğun genel durumu değerlendirilir.
Hazırlık süreci acil ve planlı işlemlerde farklılık gösterebilir.
İşlem Öncesi Hangi Tetkikler Yapılır?
İşlem öncesinde görüntüleme bulguları incelenir.
Çocuğun klinik durumuna göre tam kan sayımı, pıhtılaşma testleri ve diğer laboratuvar incelemeleri gerekebilir.
Ancak bütün çocuklarda aynı tetkiklerin yapılması zorunlu değildir.
Kanama Riski Nasıl Değerlendirilir?
Plevral girişimler sırasında kanama riski bulunabilir.
Bu nedenle çocuğun kanama öyküsü, kullandığı ilaçlar ve gerekli laboratuvar sonuçları değerlendirilir.
Kanama bozukluğu bulunan hastalarda işlem planı buna göre düzenlenir.
Açlık Süresi Gerekir mi?
İşlem sırasında sedasyon veya genel anestezi planlanıyorsa yaşa ve anestezi yaklaşımına uygun açlık kuralları uygulanabilir.
Acil durumlarda hazırlık süreci klinik gerekliliğe göre düzenlenir.
Çocuğun İşleme Psikolojik Hazırlığı
Çocuklarda girişimsel işlemler korku ve kaygıya neden olabilir.
Yaşa uygun açıklamalar yapılması, ebeveynlerin bilgilendirilmesi ve uygun ağrı kontrolü çocuğun işlem sürecine uyumunu destekleyebilir.
Çocuklarda Plevral Sıvı Drenajının Riskleri Nelerdir?
Plevral sıvı drenajı girişimsel bir işlem olduğundan bazı komplikasyon riskleri taşır.
Riskler kullanılan yönteme, sıvının yerleşimine, çocuğun yaşına ve altta yatan hastalığa göre değişir.
Pnömotoraks
Pnömotoraks, plevral boşlukta hava birikmesidir.
Torasentez veya diğer plevral girişimler sırasında akciğer dokusunun etkilenmesi sonucunda gelişebilir.
Pnömotoraksın büyüklüğüne ve çocuğun klinik durumuna göre takip veya ek müdahale gerekebilir.
Kanama
İşlem sırasında göğüs duvarındaki damarların veya diğer dokuların etkilenmesi kanamaya neden olabilir.
Kanamanın klinik önemi miktarına ve çocuğun genel durumuna göre değişir.
Enfeksiyon
Girişim bölgesinde enfeksiyon gelişebilir.
Bu nedenle işlem sırasında uygun antiseptik koşullar sağlanır ve işlem sonrası giriş bölgesi takip edilir.
Akciğer Dokusu Yaralanması
Plevral boşluğa giriş sırasında akciğer dokusu etkilenebilir.
Bu durum hava kaçağı veya diğer komplikasyonlara neden olabilir.
Drenaj Kateterinin Yer Değiştirmesi
Göğüs tüpü veya kateterin yer değiştirmesi, tıkanması veya işlevini kaybetmesi mümkündür.
Bu durumda drenajın etkinliği yeniden değerlendirilir.
Reekspansiyon Pulmoner Ödemi
Reekspansiyon pulmoner ödemi, uzun süre bası altında kalan veya sönmüş akciğerin yeniden genişlemesi sonrasında nadiren gelişebilen ciddi bir komplikasyondur.
Özellikle büyük sıvı birikimlerinin boşaltılması sırasında klinik takip önemlidir.
Ağrı ve Rahatsızlık
Drenaj işlemi ve göğüs tüpünün bulunduğu dönem ağrıya neden olabilir.
Uygun ağrı kontrolü, çocuğun solunum hareketlerini rahat gerçekleştirmesi açısından önemlidir.
Çocuklarda Plevral Sıvı Drenajı Sonrası İyileşme Süreci
İyileşme süresi plevral sıvının nedenine, miktarına, uygulanan yönteme ve çocuğun genel sağlık durumuna göre değişir.
Bazı çocuklarda sıvı boşaltıldıktan sonra solunum yakınmaları azalabilir. Ancak altta yatan hastalığın tedavisi ve takip süreci devam edebilir.
Drenaj Sonrası Solunum Ne Zaman Düzelir?
Solunumdaki düzelme sıvının miktarına, akciğerin genişleme durumuna ve eşlik eden akciğer hastalığına bağlıdır.
Bazı çocuklarda sıvı boşaltıldıktan sonra nefes alma rahatlayabilir.
Ancak zatürre veya başka bir akciğer hastalığı bulunan çocuklarda iyileşme daha uzun sürebilir.
Drenaj Sonrası Ağrı Olur mu?
Giriş bölgesinde ağrı ve hassasiyet görülebilir.
Ağrının şiddeti kullanılan yönteme ve çocuğun bireysel özelliklerine göre değişir.
Ağrı kontrolü için yaşa ve sağlık durumuna uygun tedaviler düzenlenebilir.
Hastanede Kaç Gün Kalınır?
Hastanede kalış süresi tek seferlik torasentez ile sürekli göğüs tüpü drenajında farklılık gösterebilir.
Altta yatan enfeksiyon, oksijen gereksinimi ve diğer klinik bulgular da yatış süresini etkiler.
Drenaj Sonrası Kontrol Grafisi Gerekir mi?
Kontrol görüntülemesinin gerekliliği işlem türüne, çocuğun belirtilerine ve komplikasyon şüphesine göre belirlenir.
Her torasentez sonrasında rutin akciğer grafisi çekilmesi zorunlu değildir.
Gerektiğinde ultrasonografi veya akciğer grafisiyle değerlendirme yapılabilir.
Çocuk Ne Zaman Normal Beslenmeye Başlar?
Beslenmeye başlama zamanı uygulanan anesteziye, çocuğun genel durumuna ve eşlik eden hastalıklara göre değişir.
Sedasyon veya genel anestezi uygulanmışsa beslenme zamanı ilgili sağlık ekibinin değerlendirmesiyle belirlenir.
Çocuk Ne Zaman Okula Dönebilir?
Okula dönüş zamanı drenajın nedeni, uygulanan işlem ve çocuğun iyileşme durumuna göre değişir.
Göğüs tüpü kullanılmış veya ciddi akciğer enfeksiyonu geçirilmişse günlük aktivitelere dönüş daha uzun sürebilir.
Çocuklarda Plevral Sıvı Tekrar Birikir mi?
Plevral sıvı drenajı sonrasında yeniden sıvı birikmesi mümkündür.
Tekrarlama olasılığı sıvının nedenine ve altta yatan hastalığın kontrol altına alınıp alınmadığına bağlıdır.
Enfeksiyona Bağlı Sıvı Tekrarlar mı?
Zatürre veya ampiyem tedavisiyle enfeksiyon kontrol altına alındığında plevral sıvı birikimi gerileyebilir.
Ancak enfeksiyonun devam etmesi veya drenajın yetersiz kalması durumunda yeniden sıvı birikimi görülebilir.
Şilotoraksta Tekrarlama Riski
Şilotoraksta sıvı oluşumu lenfatik sistemle ilişkili olduğundan altta yatan neden devam ettiği sürece yeniden birikim görülebilir.
Bu nedenle tedavide yalnızca drenaj değil, lenfatik sıvı oluşumunun kontrolüne yönelik yaklaşımlar da önemlidir.
Kalp ve Böbrek Hastalıklarında Tekrarlama
Sistemik hastalıklara bağlı plevral sıvı birikimlerinde altta yatan hastalık yeterince kontrol altına alınamazsa sıvı yeniden oluşabilir.
Tedavide ilgili hastalığın yönetimi ön plandadır.
Tekrarlayan Plevral Sıvıda Hangi İncelemeler Yapılır?
Tekrarlayan sıvı birikimlerinde önceki görüntüleme sonuçları, sıvı analizleri ve çocuğun klinik durumu yeniden değerlendirilir.
Gerekli durumlarda ek laboratuvar testleri, görüntüleme veya ilgili uzmanlık alanlarının değerlendirmesi gerekebilir.
Tekrarlayan Sıvı Birikiminde Yeniden Drenaj Yapılır mı?
Yeniden drenaj gerekliliği sıvının miktarına, solunum üzerindeki etkisine ve altta yatan hastalığa göre belirlenir.
Her tekrarlayan sıvı birikiminde otomatik olarak göğüs tüpü takılması gerekmez.
Çocuklarda Plevral Sıvı Drenajı Sonrası Evde Bakım
Drenaj sonrası evde bakım, uygulanan yönteme ve çocuğun taburculuk sırasındaki durumuna göre planlanır.
Ailelerin ilaç kullanımı, yara bakımı, fiziksel aktiviteler ve kontrol randevuları konusunda verilen önerilere uyması önemlidir.
Giriş Bölgesinin Bakımı
Torasentez veya göğüs tüpü giriş bölgesinin bakımı, uygulanan işleme göre değişir.
Pansuman ve temizlik konusunda sağlık ekibinin önerileri dikkate alınmalıdır.
Banyo Ne Zaman Yapılabilir?
Banyo zamanı giriş bölgesinin iyileşmesine, kullanılan pansumanın özelliklerine ve işlem türüne göre belirlenir.
Ailelerin işlem sonrası verilen bakım talimatlarına uyması gerekir.
Fiziksel Aktivite Nasıl Düzenlenir?
Çocuğun günlük aktivitelere dönüşü genel iyileşme durumuna göre planlanır.
Göğüs tüpü uygulanmış veya cerrahi girişim geçirmiş çocuklarda bazı fiziksel aktivitelerin geçici olarak sınırlandırılması gerekebilir.
İlaçlar Nasıl Kullanılmalıdır?
Altta yatan enfeksiyon veya diğer hastalıklar nedeniyle reçete edilen ilaçlar önerilen doz ve sürede kullanılmalıdır.
Antibiyotik tedavisinin süresi çocuğun klinik durumuna göre belirlenir.
Hangi Belirtilerde Yeniden Başvurulmalıdır?
Taburculuk sonrasında nefes darlığının artması, ateşin yeniden yükselmesi, göğüs ağrısının belirginleşmesi veya giriş bölgesinde enfeksiyon bulguları gelişmesi durumunda tıbbi değerlendirme gerekir.
Çocuklarda Plevral Sıvı Birikimi Hangi Durumlarda Acildir?
Plevral sıvı birikimi bazı çocuklarda hızlı solunum bozukluğuna neden olabilir.
Özellikle aşağıdaki belirtiler acil değerlendirme gerektirir:
- İstirahatte belirgin nefes darlığı
- Dudaklarda veya ciltte morarma
- Solunum sırasında göğüs duvarında belirgin çekilmeler
- Bilinç değişikliği veya bayılma
- Şiddetli göğüs ağrısı ve solunum güçlüğü
- Hızla kötüleşen genel durum
- Travma sonrasında gelişen solunum sıkıntısı
- Belirgin halsizlik, dolaşım bozukluğu veya sepsis düşündüren belirtiler
Bu durumlarda gecikmeden acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuklarda plevral sıvı drenajı nedir?
Plevral sıvı drenajı, akciğer zarları arasında biriken sıvının iğne, kateter veya göğüs tüpüyle boşaltılması işlemidir. Tanısal veya tedavi edici amaçlarla uygulanabilir.
Çocuklarda akciğer zarında neden sıvı birikir?
Zatürre, ampiyem, travma, kalp hastalıkları, şilotoraks ve bazı sistemik hastalıklar plevral sıvı birikimine neden olabilir.
Plevral sıvı ile akciğerde su toplaması aynı şey midir?
Halk arasında akciğerde su toplaması olarak ifade edilen durumların bir bölümü plevral efüzyonu tanımlar. Ancak plevral efüzyonda sıvı akciğer dokusunun içinde değil, akciğer zarları arasındaki boşlukta birikir.
Plevral sıvı tehlikeli midir?
Sıvının miktarına, birikme hızına ve nedenine bağlı olarak ciddi olabilir. Özellikle solunum sıkıntısına neden olan büyük sıvı birikimleri acil değerlendirme gerektirebilir.
Her plevral sıvı birikiminde drenaj yapılır mı?
Hayır. Küçük, komplike olmayan ve solunum fonksiyonlarını etkilemeyen bazı sıvı birikimleri altta yatan hastalığın tedavisiyle gerileyebilir.
Plevral sıvı kendiliğinden geçer mi?
Bazı küçük sıvı birikimleri altta yatan hastalığın düzelmesiyle gerileyebilir. Ancak enfekte, büyük veya tekrarlayan sıvı birikimlerinde ek tedavi gerekebilir.
Plevral sıvı drenajı ağrılı mıdır?
İşlem sırasında veya sonrasında ağrı ve rahatsızlık oluşabilir. Bu nedenle çocuğun yaşına ve işlemin türüne uygun ağrı kontrolü ve gerektiğinde anestezi uygulanır.
Torasentez nedir?
Torasentez, plevral boşluğa iğne veya ince kateterle ulaşılarak sıvı örneği alınması ya da sıvının boşaltılması işlemidir.
Torasentez ile göğüs tüpü arasındaki fark nedir?
Torasentez genellikle belirli miktarda sıvı almak için yapılan bir işlemdir. Göğüs tüpü ise plevral boşlukta daha uzun süreli drenaj sağlamak amacıyla kullanılabilir.
Plevral sıvı drenajı ameliyat mıdır?
Her drenaj işlemi ameliyat değildir. Torasentez ve kateter yerleştirilmesi girişimsel işlemlerdir. Bazı karmaşık durumlarda VATS gibi cerrahi yöntemler gerekebilir.
Çocuklarda plevral sıvı drenajı nasıl yapılır?
İşlem öncesinde sıvının yeri belirlenir. Uygun anestezi ve steril koşullar altında plevral boşluğa iğne, kateter veya göğüs tüpüyle ulaşılır. Sıvı kontrollü biçimde boşaltılır.
Plevral sıvı drenajı ne kadar sürer?
İşlem süresi kullanılan yönteme, sıvının yerleşimine ve çocuğun klinik durumuna göre değişir. Tek seferlik torasentez ile göğüs tüpü yerleştirilmesi aynı süreyi gerektirmez.
Plevral sıvı drenajı için çocuk uyutulur mu?
Anestezi yaklaşımı çocuğun yaşına ve işlemin türüne göre belirlenir. Lokal anestezi, sedasyon veya genel anestezi kullanılabilir.
Göğüs tüpü neden takılır?
Göğüs tüpü, plevral boşlukta biriken sıvı veya havanın dışarı alınması amacıyla takılır. Özellikle büyük sıvı birikimleri, ampiyem ve hemotoraks gibi durumlarda kullanılabilir.
Göğüs tüpü kaç gün kalır?
Göğüs tüpünün kalış süresi drenaj miktarına, akciğerin genişlemesine ve altta yatan hastalığa göre değişir.
Göğüs tüpü çıkarılırken ağrı olur mu?
Tüp çıkarılırken kısa süreli ağrı veya rahatsızlık hissedilebilir. İşlem sırasında uygun ağrı kontrolü ve çocuğun rahatlatılması önemlidir.
Plevral sıvı drenajından sonra hastanede yatmak gerekir mi?
Bu durum işlemin türüne ve altta yatan hastalığa göre değişir. Bazı torasentez işlemlerinden sonra kısa süreli gözlem yeterli olabilirken göğüs tüpü gerektiren hastalarda hastane yatışı gerekebilir.
Plevral sıvı drenajının riskleri nelerdir?
Pnömotoraks, kanama, enfeksiyon, ağrı, akciğer dokusu yaralanması ve kateterle ilişkili sorunlar olası komplikasyonlar arasındadır. Risk düzeyi çocuğun durumuna göre değişir.
Plevral sıvı drenajı sonrası pnömotoraks gelişebilir mi?
Evet. Pnömotoraks plevral girişimlerin olası komplikasyonlarından biridir. Ancak her işlem sonrasında gelişmesi beklenen bir durum değildir.
Plevral sıvı drenajından sonra tekrar sıvı birikir mi?
Altta yatan hastalık devam ediyorsa sıvı yeniden birikebilir. Tekrarlama riski sıvının nedenine ve uygulanan tedaviye göre değişir.
Plevral sıvı drenajından sonra akciğer hemen açılır mı?
Akciğerin yeniden genişlemesi sıvının miktarına, akciğer dokusunun durumuna ve eşlik eden hastalıklara bağlıdır. Bazı çocuklarda hızlı düzelme görülürken bazılarında daha uzun süre gerekebilir.
Plevral sıvı drenajı sonrası kontrol filmi çekilir mi?
Kontrol görüntülemesinin gerekliliği çocuğun belirtilerine, uygulanan işleme ve komplikasyon şüphesine göre belirlenir. Her işlem sonrasında rutin grafi gerekli olmayabilir.
Plevral sıvı drenajı sonrasında çocuk ne zaman okula dönebilir?
Okula dönüş zamanı altta yatan hastalığa, uygulanan drenaj yöntemine ve çocuğun genel iyileşmesine göre değişir.
Plevral sıvı drenajı sonrasında iz kalır mı?
İğne veya kateter giriş yerinde küçük bir iz kalabilir. Göğüs tüpü uygulanan çocuklarda giriş bölgesindeki izin görünümü yara iyileşmesine göre değişir.
Plevral sıvı drenajını hangi doktor yapar?
Çocuklarda plevral sıvı drenajı, hastanın durumuna ve kurumun organizasyonuna göre çocuk cerrahisi uzmanı veya ilgili girişimsel işlemleri gerçekleştiren diğer yetkin uzmanlar tarafından uygulanabilir.
Plevral sıvı drenajı için çocuk cerrahisi değerlendirmesi gerekir mi?
Özellikle göğüs tüpü yerleştirilmesi, komplike plevral sıvı birikimi veya cerrahi girişim gerektiren durumlarda çocuk cerrahisi değerlendirmesi önemli olabilir.
Plevral sıvı birikimi zatürre olmadan da gelişebilir mi?
Evet. Kalp hastalıkları, travma, şilotoraks, bazı böbrek hastalıkları ve diğer sistemik nedenlerle de plevral sıvı birikimi görülebilir.
Plevral sıvı ile ampiyem arasındaki fark nedir?
Plevral sıvı birikimi genel bir bulgudur. Ampiyem ise plevral boşlukta irin bulunmasıdır. Her plevral efüzyon ampiyem değildir.
Plevral sıvı drenajı sonrası tamamen iyileşme mümkün müdür?
İyileşme olasılığı altta yatan hastalığa ve çocuğun klinik durumuna bağlıdır. Bazı çocuklarda sıvı birikimi tamamen gerilerken bazı hastalarda uzun süreli takip veya ek tedavi gerekebilir.
Bilgilendirme notu: Bu içerik genel sağlık bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi kararları çocuğun klinik değerlendirmesine göre verilir. Özellikle ciddi solunum güçlüğü, morarma, bilinç değişikliği veya genel durumda hızlı bozulma durumunda acil tıbbi değerlendirme gerekir.
MAKALE BİLGİLERİ
İlk Yayın Tarihi: 07.11.2026
Son Güncelleme Tarihi: 07.11.2026
Editör: Özel Adana Ortadoğu Hastanesi – Kurumsal İçerik Ekibi
İçerik Yönetimi: Özel Adana Ortadoğu Hastanesi – Bilgi İşlem Müdürlüğü
İletişim: 0322 400 01 01
Kaynaklar
- British Thoracic Society. BTS Guidelines for the Management of Pleural Infection in Children. Thorax. 2005;60(Suppl 1)–i21. https://thorax.bmj.com/content/60/suppl_1/i1
- Infectious Diseases Society of America (IDSA). Community-Acquired Pneumonia in Infants and Children. Çocuklarda parapnömonik efüzyon ve ampiyem yönetimine ilişkin klinik rehber. https://www.idsociety.org/practice-guideline/community-acquired-pneumonia-in-infants-and-children/
- Royal Children's Hospital Melbourne. Clinical Practice Guidelines: Parapneumonic Effusion. Çocuklarda plevral sıvı birikiminin değerlendirilmesi ve tedavi yaklaşımı. https://www.rch.org.au/clinicalguide/guideline_index/pleural_effusion_and_empyema/
- National Library of Medicine – PubMed. Pediatric Pleural Effusion: Tanı, torasentez ve drenaj yöntemlerine ilişkin bilimsel yayınlar. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=pediatric+pleural+effusion
- National Library of Medicine – PubMed. Pediatric Chest Tube Drainage: Çocuklarda göğüs tüpü yerleştirilmesi, drenaj ve komplikasyonlarına ilişkin bilimsel yayınlar. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=pediatric+chest+tube+drainage
- National Library of Medicine – PubMed. Pediatric Thoracentesis: Çocuklarda torasentez uygulamaları ve güvenliğine ilişkin bilimsel yayınlar. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=pediatric+thoracentesis
